Tijdschrift voor Slavische Literatuur

Hoe zou u zichzelf omschrijven? Wie bent u?

Van de gevangenisadministratie krijg ik aldoor de volgende chagrijnige zin te horen: ‘Ik zie dat u nogal een goed humeur hebt vandaag…’. Daarom kun je het waarschijnlijk als volgt stellen: ik ben een politiek gevangene die veel heimwee heeft naar zijn gezin, naar zijn werk en collega’s, maar die wel zijn goede humeur behoudt. En ook ben ik een lezer natuurlijk. Een groot deel van de dag breng ik door met een boek in mijn handen.


Waarin gelooft u?

In God en in de wetenschap. Ik geloof dat we in een non-deterministisch universum leven en dat we over vrije wil beschikken. Ook geloof ik dat wij in dit universum niet de enigen zijn. Ik geloof dat onze handelingen en daden beoordeeld zullen worden. Ik geloof in ware liefde. Ik geloof dat Rusland ooit gelukkig en vrij zal zijn. En ik geloof niet in de dood.


Waarop vertrouwt u bij het nemen van cruciale beslissingen: op de rede of op intuïtie?

Dat is een valse keuze, het een spreekt het ander niet tegen. De evolutie heeft ons zodanig gevormd dat we niet al te lang zullen nadenken wanneer we een slang in ons bed zien. En we nemen geen ogenblikkelijke beslissingen wanneer het erom gaat een huis te bouwen waar geen slangen in kunnen binnensluipen. Over dit thema bestaat een prachtig boek, Denk langzaam, beslis snel van de Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman. Echt een aanrader. Wat is voor u het belangrijkste in het leven? Nuttig zijn voor de maatschappij en altijd een goed mens blijven


Wat verschaft u het meeste vreugde?

Doodgewone momenten met mijn gezin. Dat we samen met de auto rijden, bijvoorbeeld. Iemand begint gek te doen en te zingen en alle anderen vallen in. Ze kalmeren niet voordat ze een hele hoop liedjes hebben gezongen. En iedereen blaakt van liefde en geluk.


Wat maakt u het meest verdrietig?

De onwil van veel mensen om na te denken, het niet begrijpen van elementaire oorzakelijke verbanden. Telkens als iemand mij iets zegt in de trant van; ‘Corruptie heeft op mijn leven geen invloed’ of ‘Die ene groep heeft tenminste al alles gejat wat hij maar wilde, als er nu een nieuwe groep komt, dan begint die van voren af aan te jatten’, dan denk ik: hoe is het toch mogelijk dat honderden miljoenen jaren van evolutie deze persoon een fantastisch brein hebben bezorgd, terwijl hij er geen gebruik van maakt?


Wat berokkent volgens u de mens en de mensheid het meeste kwaad?

Het enige wat nodig is voor de triomf van het kwaad, is de lijdzaamheid van goede mensen. Het is een uitspraak die aan velen wordt toegeschreven, maar niemand weet precies van wie hij afkomstig is (ik heb het gecheckt). Het is de nagel op de kop. De schijnheiligheid van neutraliteit, van een ‘apolitieke’ houding en van afzijdigheid, die een dekmantel is voor luiheid, lafheid en schofterigheid, is de belangrijkste reden waarom gedurende de gehele geschiedenis van de mensheid een kleine groep goed georganiseerde schurken met miljoenen mensen solt.


En wat is van het meeste nut?

Deelnemen aan de strijd van het goede tegen de neutraliteit.


Welke kunsttak heeft de sterkste uitwerking op u?

Ik hou van literatuur en ik vind dat ik er verstand van heb. Ik hou ook van film, muziek en architectuur, maar daar heb ik dan weer weinig verstand van. Wat de overige kunsttakken betreft, volsta ik met een diplomatiek antwoord: ‘Ik heb er respect voor’. Maar literatuur heeft toch wel de sterkste uitwerking op mij. Literatuur opereert namelijk via je eigen verbeelding. Wat kan er sterker zijn dan dat?


Heeft u een lievelingscitaat of favoriete maxime? Zo ja, welke?

Ik heb niet zomaar een favoriete maxime. Ik heb een favoriete maxime waarin het woord ‘maxime’ voorkomt: ‘Handel zodanig dat de maxime van je handeling een gedragsregel voor allen zou kunnen worden’. Dat is één van de formuleringen van Kants morele wet. Het doet sterk denken aan de beroemde ‘gouden regel’ uit de Bijbel (‘Behandel de mensen zoals jullie door hen behandeld zouden willen worden’). De bijbelse variant is barmhartiger, de Kantiaanse daarentegen meer verantwoordelijk, en daar kies ik voor. Het is erg lastig om gelijk welke van deze regels te volgen, maar je moet er wel naar streven.


Welk boek dat u gelezen heeft, is voor u het belangrijkst?

De lotgevallen van Huckleberry Finn. Toen ik het als tien- of elfjarige jongen las, begreep ik dat er niet alleen saaie en nuttige boeken bestaan, maar ook boeken die je in één ruk wil uitlezen en waar je op elke bladzijde in de lach schiet. Zo ben ik begonnen te lezen. Ik heb altijd erg te doen met mensen die geen boeken lezen: wellicht hadden ze in hun jeugd de pech dat ze niet het juiste boek in handen kregen.


Bestaat er – in het verleden of het heden – iemand die volgens u een model is dat navolging verdient?

Er waren en zijn zoveel goede mensen: dappere, grootse, goede, verstandige mensen. Het zou dan ook zonde zijn om er maar één uit te kiezen.


Wat betekent Rusland vandaag voor u?

Een plek waar ik iedereen begrijp en waar ik me thuis voel. Een land waar ze mijn taal spreken en waar mijn volk leeft. Omdat ik in staat ben land en regering van elkaar te scheiden, houd ik ook in de huidige dramatische tijden nog altijd evenveel van Rusland.