Een ieder jaar terugkerende traditie: de
door de Sectie Pools van de Universiteit
van Amsterdam en de Poolse Ambassade
in Den Haag georganiseerde vertaalwedstrijd. In 2023 was de opdracht moeilijker
dan in de voorafgaande jaren. De deelnemers moesten op rijm een aantal fabels
van de negentiende-eeuwse Poolse auteur
Aleksander Fredro (1793-1876) vertalen.
Fredro is voornamelijk bekend als schrijver van blijspelen (al of niet op rijm),
die ook nu nog wel worden opgevoerd.
Daarnaast verwierf hij roem als fabeldichter. Zijn fabels worden nog steeds op de
Poolse basisschool gelezen. Je zou kunnen zeggen dat ze langs die weg de literaire horizon van de jeugdige lezers vormen,
hoewel die zich later niet altijd meer de
naam van de auteur kunnen herinneren.
In zekere zin is dit het hoogste wat een
dichter kan bereiken. Zijn werk wordt
een soort anonieme volkspoëzie, met een
zeggingskracht die los van zijn biografie
staat. Fabels als ‘Paweł i Gaweł’, ‘Małpa
w kąpieli’, ‘Osiołkowi w żłobie dano’,
‘Dwa koguty’ en ‘Sowa’ zijn onderdeel
geworden van de Poolse identiteit. De
satire in deze fabels richt zich op nationale gebreken zoals overdreven, twistziek
individualisme en slaafse imitatiedrift,
tekortkomingen die ook nu nog een negatieve impact op de Poolse samenleving
hebben.
Zoals gezegd – van de deelnemers aan de
vertaalwedstrijd werd verlangd dat zij de
vorm (rijm en ritme) van de originele teksten zoveel mogelijk zouden proberen te
handhaven. Dit was een opgave die eigenlijk de krachten van (niet alleen beginnende) vertalers te boven gaat. De jury vond
het daarbij geen probleem als de vertalers
zich daarbij een zekere stilistische vrijheid permitteerden. Alleen al het vertalen
van de titels van de gedichten vergde inventiviteit, zeker in het geval van ‘Paweł i
Gaweł’ (in de winnende vertaling: ‘Pieter
en Dieter’). In het algemeen heeft de jury
bij de beoordeling van de vertalingen de
voorkeur gegeven een vertaalstrategie die
de verschillende aspecten van de bronteksten zoveel mogelijk in de Nederlandse
fabeltraditie probeerde ‘in te burgeren’.
De winnares van de eerste prijs, Małgosia
Briefjes, slaagde hierin het beste, hoewel
ook de overige vertalers soms met overtuigende oplossingen voor de talrijke
vertaalproblemen kwamen. De tweede en
derde prijs werd ex aequo toegekend aan
Melanie Zonderman en Sjef Vossen. TSL
publiceert de winnende vertalingen (met
een paar kleine correcties, door de vertaalster zelf aangebracht).